Wat kun je doen tijdens het wachten op de GGZ?

Je hebt de stap gezet. Je hebt gebeld, een verwijsbrief geregeld, je aangemeld. En toen kreeg je te horen: "De wachttijd is momenteel 6 tot 14 maanden."

Even laten landen. Je vraagt om hulp — en het antwoord is: wacht. In een land waar meer dan 400.000 mensen op een GGZ-wachtlijst staan, ben je niet de enige. Maar dat maakt het niet minder eenzaam.

Dit artikel is voor jou. Niet om je te vertellen dat je "gewoon positief moet denken" of dat "het wel meevalt." Maar om eerlijk te kijken naar wat je wél kunt doen. Kleine dingen. Haalbare dingen. Dingen die ertoe doen — ook als ze geen therapie vervangen.

De realiteit: wachten is niet niks

Laten we eerlijk zijn: wachten op mentale zorg is niet hetzelfde als wachten op een nieuw paspoort. Je wacht terwijl je hoofd niet stopt. Terwijl je 's nachts wakker ligt. Terwijl je overdag functioneert op automatische piloot en 's avonds instort.

Onderzoek van de NZa laat zien dat de gemiddelde wachttijd voor de GGZ in Nederland tussen de 4 en 14 maanden ligt, afhankelijk van waar je woont en wat je nodig hebt. In sommige regio's is het nog langer. En in die maanden ben je vaak compleet op jezelf aangewezen.

Dat is niet oké. Maar het is wel de realiteit. En binnen die realiteit zijn er dingen die je kunt doen.

1. Erken wat je voelt — zonder het op te lossen

Het klinkt simpel, maar het is misschien wel het moeilijkste. Veel mensen proberen hun gevoelens weg te stoppen, te rationaliseren of te negeren. "Het is niet zo erg." "Anderen hebben het erger." "Ik moet me niet aanstellen."

Maar gevoelens hoeven niet opgelost te worden om erkend te worden. Je mag je rot voelen. Je mag boos zijn dat je moet wachten. Je mag bang zijn. Dat is niet zwak — dat is menselijk.

Probeer eens om één keer per dag aan jezelf te vragen: "Hoe voel ik me nu, echt?" Niet om er iets mee te doen. Gewoon om het te merken.

2. Praat erover — met wie dan ook

Je hoeft geen therapeut te hebben om te praten over hoe het gaat. Een vriend, een familielid, een collega, een buurvrouw — iedereen die bereid is om te luisteren zonder te oordelen, is waardevol.

Onderzoek toont keer op keer aan dat het uitspreken van gevoelens — affect labeling noemen wetenschappers dat — de intensiteit ervan vermindert. Je hoeft het niet perfect te verwoorden. Je hoeft geen oplossing te vinden. Gewoon zeggen "ik heb het moeilijk" is al genoeg.

Vind je het lastig om in het echt te praten? Dan kan een app of dienst die via tekst werkt een laagdrempelig alternatief zijn. Schrijf het op. Typ het. Het hoeft niet hardop.

3. Structuur helpt — ook als je er geen zin in hebt

Als je mentaal worstelt, is structuur vaak het eerste dat verdwijnt. Je slaapritme verschuift. Je eet onregelmatig. Je beweegt minder. En elk van die dingen maakt het een beetje erger.

Je hoeft geen perfecte routine te hebben. Maar probeer drie ankers in je dag te zetten:

• Eén vast moment om op te staan — ook in het weekend
• Eén moment van beweging — al is het 10 minuten wandelen
• Eén moment van rust — bewust, niet op je telefoon scrollen

Het klinkt klein. Het ís klein. Maar kleine dingen stapelen zich op.

4. Beweeg — maar dan echt op jouw manier

We weten allemaal dat bewegen goed is voor je. Maar als je al moeite hebt om je bed uit te komen, voelt "ga sporten" als een belediging.

Daarom: vergeet de sportschool. Vergeet de 10.000 stappen. Begin met wat je kunt. Een blokje om. Rekken in je kamer. De trap nemen in plaats van de lift. Dansen op een liedje in je keuken.

Beweging hoeft niet "genoeg" te zijn om iets te betekenen. Elke minuut dat je beweegt, maakt cortisol aan en activeert je parasympathisch zenuwstelsel. Dat is geen motivatiepraatje — dat is biologie.

5. Beperk je schermtijd 's avonds

Je telefoon is vaak een vlucht. Even scrollen, even niet nadenken. Maar onderzoek laat zien dat blauw licht je slaap verstoort, dat social media vergelijkingsgedrag versterkt, en dat eindeloos scrollen je onrustiger maakt — niet rustiger.

Probeer het laatste uur voor het slapen je telefoon weg te leggen. Lees een boek. Luister naar een podcast. Of doe helemaal niks — dat mag ook.

6. Schrijf het op

Journaling — of gewoon "dingen opschrijven" — is een van de best onderzochte zelfhulpmethoden die er is. Het werkt niet voor iedereen, maar voor veel mensen is het een manier om orde te scheppen in de chaos in hun hoofd.

Je hoeft geen dagboek bij te houden. Je hoeft niet elke dag te schrijven. Maar als je hoofd vol zit, pak een pen en papier en schrijf op wat er is. Ongestructureerd, rommelig, eerlijk. Niemand leest het.

7. Zoek tussentijdse steun

Je hoeft niet te kiezen tussen "professionele therapie" en "helemaal niks." Er is een heel spectrum daartussenin:

• Huisarts — kan je ondersteunen met gesprekken en medicatie als dat nodig is
• POH-GGZ — de praktijkondersteuner bij je huisarts, vaak sneller beschikbaar
• Online platforms — zoals StilBij, die dagelijkse steun bieden via WhatsApp
• Lotgenotengroepen — online of in je regio, via MIND of lokale initiatieven
• Maatschappelijk werk — gratis en laagdrempelig, via je gemeente

Het gaat er niet om dat je de perfecte oplossing vindt. Het gaat erom dat je niet helemaal alleen bent terwijl je wacht.

8. Wees lief voor jezelf — echt

Dit is geen holle frase. Zelfcompassie is een wetenschappelijk onderbouwde vaardigheid die je kunt oefenen. Het betekent: tegen jezelf praten zoals je tegen een goede vriend zou praten.

Als je vriend je zou vertellen dat hij zich rot voelt, zou je niet zeggen "stel je niet aan." Waarom zeg je dat dan wel tegen jezelf?

De volgende keer dat je merkt dat je hard bent voor jezelf, probeer het eens te vervangen. Niet met positiviteit — maar met zachtheid. "Het is logisch dat ik me zo voel." "Dit is moeilijk en ik doe mijn best."

Je hoeft niet te wachten om voor jezelf te zorgen

De wachtlijst is lang. Dat is de realiteit. Maar jij bent er nú — en wat je nu doet, doet ertoe. Niet om therapie te vervangen. Maar om de maanden daartussen draaglijker te maken.

Je bent niet zwak omdat je het moeilijk hebt. Je bent niet gek omdat je hulp nodig hebt. En je hoeft het niet alleen te doen.

Er is iemand. Altijd. 💛